lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
 

GALERIA ZDJĘĆ
Galeria Lajkonik
( kliknij aby powiększyć )

lajkonik lajkonik lajkonik
lajkonik lajkonik

 
 
 
 
lajkonik lajkonik lajkonik
 
lajkonik lajkonik lajkonik
 
lajkonik lajkonik lajkonik
lajkonik lajkonik lajkonik
 

Lajkonik
Jest symbolem tego co krakowskie, pradawne, uświęcone tradycją i jednocześnie zabawne.

Legenda

Odwołuje się do jednego z trzech poświadczonych źródłowo najazdów tatarskich na Kraków. Nawiązuje do tragicznych wydarzeń w historii Krakowa, mających miejsce w XIII wieku, które wiążą sie z koczowniczym ludem z dalekich stepów Mongolii -Tatarami. Po raz pierwszy pojawili sie oni w Krakowie, bynajmniej nie w pokojowych zamiarach, w 1241r. Ich brawurowy rajd przez Małopolskę pozostawił ślady w postaci zniszczonych wsi i miast. Spośród nich Kraków ucierpiał najwięcej. Uległ on prawie całkowitej zagładzie. Kolejne najazdy tatarskie były nie mniej niszczące. W 1287 roku za panowania Leszka Czarnego miała miejsce ostatnia wyprawa hordy tatarskiej na Kraków i jedyna w której najeźdźcy ponieśli klęskę. Skośnoocy wojownicy odziani w skóry i dosiadający niewielkich krępych koni stali się postrachem krakowian. W każdej legendzie o Lajkoniku niezmienne są dwa elementy - groźny najazd Tatarów i bohaterska postawa włóczków.

I oto któregoś czerwcowego wieczora 1287 r., czambuł tatarski, zupełnie nie zauważony przez miejskich strażników, zbliżał sie do murów miejskich. Aby nie narażać sie na walkę w nocy, Tatarzy postanowili rozbić swój obóz w nadwiślańskich zaroślach nieopodal podmiejskiej wsi zwanej Zwierzyniec. Po chwili znużeni podrożą usnęli śniąc o bogactwach, które mieli zamiar zdobyć następnego dnia w Krakowie. Ich obecność
w porę jednak zauważyli włóczkowe, których osada znajdowała sie nieopodal na wiślanej piaszczystej łasze. Kim byli włóczkowe? Byli to rzeczni - wiślańscy żeglarze. Ich nazwa wywodzi sie od tego, że galary płynące po Wiśle bądź spławiali w dół rzeki, bądź ciągnęli - włóczyli w górę, ku jej źródłom. Przyzwyczajeni do ciężkiej pracy nie ulękli sie Tatarów. Uzbrojeni w ciężkie wiosła wpadli na śpiących wojowników azjatyckich, którzy w krótkim czasie ponieśli druzgoczącą klęskę. I wtedy włóczkom zaświtał w głowie dowcip. Ktoś powie - ciężki dowcip. Poprzebierali sie w tatarskie stroje, twarze umazali sadzą z ogniska, dosiedli zdobycznych koni i wpadli niczym tajfun do Krakowa. Trudno doprawdy wyobrazić sobie przerażenie jakie wywołali swoim przybyciem. Po chwili paniki i popłochu włóczkowie zdjęli jednak swe stroje i opowiedzieli o wydarzeniach mijającej nocy. Mieszczanie byli uratowani i uradowani. Rada miasta wydała na cześć włóczków wspaniała ucztę, a burmistrz Krakowa ogłosił, że na pamiątkę tego wydarzenia raz do roku do miasta będzie wjeżdżał srogi chan tatarski na czele orszaku podkrakowskich włóczków. I tak też sie dzieje zawsze w oktawę Bożego Ciała, czyli osiem dni po tym święcie.

Tyle legenda a co na to historycy?

Negują oni możliwość odniesienia daty samego najazdu do święta Bożego Ciała. Święto to bowiem obchodzone jest w Polsce dopiero od XIV w. a wtedy Tatarzy już Krakowowi nie zagrażali.
Zwracają uwagę na fakt, że obchód Lajkonika - zwanego wówczas konikiem, jest notowany w źródłach dopiero w 1738 r. Wprawdzie już z 1700 r. posiadamy wiadomość o włóczkach, którzy koncertowali na dziedzińcu ss. Norbertanek, ale o samym koniku nie ma mowy. Czy można wiec domniemywać, że źródła milczały na ten temat przez blisko czterysta lat?
Należy pamiętać, że sama legenda po raz pierwszy została opisana dopiero w 1820 r. przez Konstantego Majeranowskiego w czasopiśmie Pszczółka Krakowska. Może wiec ten zdolny publicysta po prostu cała rzecz wyssał sobie z palca?
Najstarsze ikonograficzne przedstawienie harców Lajkonika znajduje się na obrazie Michała Stachowicza. Konik jest maści kasztanowej, nakryty jasnoniebieską kapą ze złotymi lampasami i czerwonym czerpakiem ma czerwono- błękitny pióropusz.
Wątek tatarski w krakowskich legendach jest niezwykle silny. Jest wiec na pewno śladem głębokich doświadczeń historycznych, w których swój udział mogli mieć i włóczkowe.
Sądzą, że nie należy lekceważyć tradycji, która bardzo często, nawet przy braku źródeł pisanych świadczy o pewnej prawdzie historycznej.
Uważają, że pierwsze wiadomości o koniku zwierzynieckim pochodzą dopiero z XVIII w., ale dowiadują sie z nich o tradycji już istniejącej wcześniej. Jak wcześnie? Oto są właśnie pytania które ich nurtują.
Są wśród nich i tacy, którzy obrzęd Lajkonika wywodzą z czasów przedchrześcijańskich, nawiązujących do świąt przełomu wiosenno/letniego, lub do świętych koni Światowida, które miały być czczone w pogańskiej świątyni - Gontynie, na dzisiejszym Zwierzyńcu.
Obchód wiążą ze średniowiecznymi misteriami i uroczystościami cechowymi, a orientalne stroje wywodzą z XVII-wiecznej mody na Orient. Na dodatek posiada nasz Lajkonik licznych krewnych rozsianych po całym świecie (Europa, Azja, Ameryka Południowa). Tego typu zabawy należą do powszechnie spotykanych wśród ludów rolniczych w porze wiosennej. Działanie takie ma mieć magiczny wpływ na wegetację roślin. Zabawy dziwacznych jeźdźców na sztucznych konikach ("koniarz", "kobyłka") można spotkać do dzisiaj w różnych częściach Polski.

Tradycje

Tak jak nakazuje zwyczaj, w oktawę czyli w pierwszy czwartek po święcie katolickiego Bożego Ciała na ulice Krakowa od klasztoru ss. Norbertanek na Salwatorze poprzez Kościuszki, Zwierzyniecką, Franciszkańską i Grodzką do Rynku Głównego rusza orszak Lajkonika - włóczka przebranego w strój chana tatarskiego w asyście chorążego z wielkim sztandarem. Dwudziestu kilku włóczków ubranych w oryginalne stroje, zbrojnych w buńczuki stanowi ochronę jego pochodu oraz 8- osobowej kapeli Mlaskotów. Pierwszym obrzędem pochodu jest taniec przed Ksenią ss. Norbertanek, która ogląda taniec Lajkonika z okna. Ksenia też jako pierwsza płaci Tatarzynowi zwyczajowy haracz.

Wśród granych melodii najbardziej charakterystyczna jest marsz zaczynający sie od słów:
Ten Lajkonik, nasz Lajkonik
po Krakowie zawsze goni
Lajkoniku laj laj
poprzez cały kraj(2x)

Ciekawostką jest fakt, że melodia tego marszu do złudzenia przypomina Marsz Sobieskiego grany podczas triumfalnego powrotu króla Jana spod Wiednia w 1683 r.

Po drodze Lajkonik wstępuje do okolicznych barów, sklepów a nawet biur wszędzie wyczyniając swe harce i ...koniecznie ściągając haracz. Haracz ściąga też orszak od tłumnie zgromadzonych krakowian, którzy wrzucają grosiwo do koszyka przytroczonego do pasa Lajkonika. W czasie przemarszu najpiękniejszy taniec Tatarzyn wykonuje na krakowskim Rynku Głównym pod Wieżą Ratuszową. Warto w tym miejscu dodać, że najstarsze ikonograficzne wyobrażenie Lajkonika, pochodzi z dawnych gabinetów historycznych biskupa Jana Pawła Woronicza. Lajkonik to Tatarzyn harcujący na białym koniu zbierający haracz od kupców .Wieczorem o godzinie dziewiętnastej podczas kulminacji obchodów , Prezydent Miasta Krakowa wręcza haracz i obaj wychylają puchary za pomyślność miasta oraz jego mieszkańców.

Poeta Cyprian Kamil Norwid w 1842 roku opisał pochód Lajkonika: "Ledwo się skończyła procesja w oktawę Bożego Ciała aliści biegną tłumem przez ulicę Wiślną ku szynkowni, z której wyjeżdża Tatar w jasno zielonej szacie, czerwonej krymce i zawoju śnieżnej białości. Ma on szarfę przez ramię, nogi zaś nakreślone na uklejonym koniu, co większą jakby długą przysłoniętym makatą, tak iż pieszka nie widać. Pląsa więc, z gęstą brodąsurowem obliczemi z gromiącą śmiałych buławą".

Strój Lajkonika

Lajkonik jest kopią stroju zaprojektowanego przez Stanisława Wyspiańskiego w 1904 roku. Strój zwany jest też konikiem zwierzynieckim, czyli jest to mały biały konik na dwóch nogach odziany w wysokie czerwone trzewiki i siedząca na nim postać brodatego jeźdźca. Jego głowę nakrywa wysoki, wzorzysty i bogato zdobiony turban zwieńczony półksiężycem, wysadzany koralikami oraz prawdziwymi koralami. Ponadto: turecki kaftan z czerwonego płótna, o szerokich rękawach, okazały kontusz oraz pas z frędzlami i obszyty złotymi nićmi. Z boku zwisa krótka szabla o zakrzywionej klindze i ozdobionej rękojeści czyli jatagan. W ręku trzyma buławę, którą uderza napotkane osoby na szczęście. Na grzbiecie konik zwierzyniecki ma czaprak ozdobną kapę z motywami orientalnymi i wyszywaną perłami, koralikami w artystyczny wschodni ornament. Na dole czapraka zwisają dzwoneczki i półksiężyce. Nad głową konika sterczy pióropusz z białych strusich piór a na szyi ma uzdę i napierśnik ze złotymi krążkami. Do końca XIX wieku strój Lajkonika wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj, a drużyna i kapela ubierane były w przypadkowo dobierane kostiumy, co można zobaczyć na obrazach Michała Stachowicza z ok. 1820, Hipolita Lipińskiego z ok. 1880 r. i na fotografiach z końca XIX w. Obecny ubiór zaprojektowany został w 1904 roku przez Stanisława Wyspiańskiego, jednego z najważniejszych artystów polskich. W latach 1950-1996 drużyna i kapela występowała w kostiumach według projektu prof. ASP, Witolda Chomicza, a od1997 w strojach autorstwa Krystyny Zachwatowicz.
Zarówno oryginalny strój Lajkonika jak i stroje jego asysty przechowywane są na co dzień Muzeum Historycznym m. Krakowa, które od lat powojennych jest organizatorem harców Lajkonika.

 
lajkonik.org.pl

lajkonik.org.pl

lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl
lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl lajkonik.org.pl